De eerste vrouwelijke maestro uit Nederland zwaaide al een eeuw geleden haar stokje

1
1166

Op dit moment draait er in de bioscopen een speelfilm over de eerste vrouwelijke dirigent ooit: Antonia Brico. En ja: afkomstig uit Nederland. We spreken over een kleine eeuw terug. Eind jaren ’20 leidde zij succesvol grote symfonie orkesten. Tot voor kort lukte het vrouwen nauwelijks om aan de top van de wereldranglijst van belangrijkste dirigenten te komen. Vorig jaar benoemde het Radio Filharmonisch Orkest voor het eerst in de Nederlandse geschiedenis een vrouwelijke chefdirigent…..

Neerlands trots
Regisseur van de film met de eenduidige titel ‘De Dirigent’ is Maria Peters: “Al een tijd lang wil ik een film maken over de uit Nederland afkomstige vrouw Antonia Brico, die tijdens haar jeugd luisterde naar de naam Willy Wolters. Geboren in 1902 werd ze eind jaren ’20 de eerste vrouw ter wereld die succesvol het Berlijns Filharmonisch Orkest dirigeerde. In 1974 is er een documentaire over haar gemaakt door Judy Collins en Jill Godmilow. Deze documentaire was goed voor een Oscarnominatie en Antonia Brico kwam hierdoor op latere leeftijd weer even in het vizier van de Amerikanen om vervolgens weer weg te zakken in vergetelheid.”

Vrouwen in de marge
Vergetelheid is helaas een lot dat veel vrouwelijke kunstenaars door de eeuwen heen ten deel valt (o.a. te lezen in Germaine Greers boek ‘The Obstacle Race’). En het is misschien wel deze vergetelheid die cineaste Maria Peters stimuleerde om dit verhaal te schrijven en te regisseren. “Want het bijzondere leven van Antonia Brico zou juist een inspiratiebron moeten zijn. Het is namelijk een buitengewone prestatie dat zij in die tijd haar doel wist te bereiken, ook al moest zij zichzelf verlagen tot smeekbedes en bedelen om concerten.”

Anno 2019
Heden ten dage lijken er geen grote vrouwelijke dirigenten in de wereld te zijn; ze ontbreken totaal in de top 20 van beroemdste dirigenten. Vrouwelijke kunstenaars moeten tevreden zijn met een plek in de marge. “Zo is het altijd geweest. En als we er zelf niets aan doen, zal het altijd zo blijven”, aldus Maria.

Antonia maakte indruk
Maar er waren meer redenen waarom Antonia Brico diepe indruk op haar maakte. “Ze was Nederlandse van geboorte en ze oefende een prachtig, maar ongrijpbaar vak uit: dat van dirigent. In feite net zo ongrijpbaar als het vak van regisseur. Ik werd enorm geraakt door haar passie voor haar vak, en haar niet aflatende strijd haar doel als (eerste) vrouw te bereiken en geaccepteerd te worden in die mannenwereld. Ik heb contact gezocht met haar volle neef Rex Brico (nu inmiddels 90 jaar) die in Amsterdam woont en vele jaren als journalist werkzaam was bij de cultuurpagina van Elsevier. Hij heeft haar goed gekend en wist alles over haar leven. Hij heeft haar levensloop voor mij op papier gezet en ik heb heel veel gesprekken met hem gevoerd over zijn nicht. Ook heb ik veel gelezen over orkesten en dirigenten.”

Willy Wolters
De maakster heeft zich beperkt tot het deel van haar leven waarin Willy/Antonia de eerste stap zet om dirigent te worden tot en met de oprichting van een vrouwenorkest. Het is het deel waarin Antonia een jonge volwassen vrouw is en van Willy Wolters (de naam die haar pleegouders haar gaven) transformeert naar Antonia Brico (de naam die haar biologische moeder haar gaf en die op haar geboortebewijs staat). De transformatie van zelfverloochening naar zelferkenning. Van onmogelijk naar mogelijk.

Love story
Tevens heeft Maria ervoor gekozen om het verhaal in een bepaald opzicht universeel te laten zijn en laat het verhaal daarom ook over de liefde gaan. “Dit doe ik omdat ik het zelf heel mooi vind, maar ik denk daarbij ook aan de mogelijke doelgroep: iedereen begrijpt de pijn van een onbeantwoorde of onbereikbare liefde.”

Vrouw als bedreiging
Het thema dat in dit verhaal centraal staat is: moet je als vrouw harder werken en opvallen om iets te bereiken? Robin zegt tegen Willy dat je moet opvallen als je in de muziek-business iets wil bereiken. Gedurende de rest van het verhaal gaan we zien of Antonia genoeg opvalt om dirigent te worden of juist een bedreiging vormt waardoor ze als dirigent niet aan de bak komt.

Made in Holland
Antonia Brico (1902-1989) werd geboren in Nederland, verhuisde als kind naar Amerika, maar haar carrière ging in Europa van start. In 1927 kwam ze als pianiste bij het prestigieuze Berliner Philharmoniker en in 1930 mocht zij het orkest leiden. In 1938 volgde het New York Philharmonic en 10 jaar later had zij haar eigen orkest in Colorado.

Marin Alsop
Hoe bijzonder dat was, bewijst het feit dabt anno nu vrouwelijke dirigenten nog steeds schaars zijn. Bij het Koninklijk Concertgebouworkest leidde de eerste vrouw pas in 2006 een volledig programma: dat was de Amerikaanse maestra Marin Alsop.

Karina Canellakis
Het Radio Filharmonisch Orkest komt de eer toe de eerste vrouwelijke chef-dirigent bij een Nederlands symfonie orkest te hebben benoemd. Het gaat om de Amerikaanse Karina Canellakis, die met ingang van 1 september 2019 voor 4 jaar is gecontracteerd. Haar internationale doorbraak kwam toen zij in 2016 de Sir Georg Solti Conducting Award kreeg toegekend. Ze was al een tijdje assistent van Jaap van Zweden bij het Dallas Symfony Orchestra waar zij het presteerde in 2014 op het allerlaatste moment voor hem in te vallen en daarbij indruk maakte.

Maria Pieters
Maria Peters maakte eerder grote bioscoopsuccessen als ‘Kruimeltje’, ‘Pietje Bell’, ‘Sonny Boy’ en ‘De Groeten van Mike!’. Christanne de Bruijn zal de titelrol vertolken in ‘De Dirigent’. Ook Annet Malherbe, Raymond Thiry, Gijs Scholten van Aschat zijn van de partij. Op naar ‘De Dirigent’ dus!

1 REACTIE

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here