De nieuwe oorlog tegen vrouwen door mannen ‘van de oude stempel’

0
585

In de afgelopen halve eeuw is over de hele wereld het onderwijs op alle niveaus in razend tempo uitgebreid, vooral voor meisjes en jonge vrouwen. Daarmee veranderden de opvoeding van kinderen en de man-vrouw-verhoudingen navenant. Vrouwen trouwen later, krijgen minder kinderen, werken langer en verdienen meer. Dat heeft zo zijn gevolgen voor de demografie. Vrouwen nemen vaker dan ooit het initiatief voor echtscheidingen. En dat trekt helaas niet iedereen……

Tegen het zere mannenbeen
Die winst aan kennis, inkomen en ook aan macht is voor veel mannen maar moeilijk te verkroppen. Vrouwen hebben mannen nu minder nodig als beschermer of als bron van inkomen. Aldus emeritus professor Abram de Swaan. In zijn nieuwste boek ‘Tegen de vrouwen’ (overdrachtelijk bedoeld) legt hij uit dat deze ondermijning van de mannelijke overheersing tot maatschappelijke en psychische spanningen leidt. Die zijn op hun beurt te herleiden tot de kwetsuur van het mannelijk eergevoel: een collectieve en persoonlijke ‘narcistische’ krenking.

Wie?
Abram de Swaan (1942) was van 1973 tot 2007 hoogleraar sociologie en sinds 2001 ook universiteitshoogleraar sociale wetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. Hij doceerde tevens aan het Collège de France Paris en aan Columbia University New York. Tot zijn succesvolste boeken behoren ‘Amerika in Termijnen’, ‘De mens is de mens een zorg’, ‘Zorg en de staat’, ‘De mensenmaatschappij’, ‘Woorden van de wereld’ en ‘Compartimenten van vernietiging’. Zijn werk verscheen in 12 talen. Hij was jarenlang columnist voor NRC Handelsblad en ontving in 2008 de P.C. Hooft-prijs voor zijn volledige oeuvre.

Zoon van feministe
Hij is zoon van de beroemde feministe Henny de Swaan-Roos, die als grote voorbeeld Aletta Jacobs had. Over moeder Henny werd in 1995 een documentaire gemaakt door cineaste Nouchka van Brakel. En nee, zoon Abram is dus geen vrouwenhater of conservatief die de vrouw terug wil dringen in haar ondergeschikte rol van eeuwen. In een essay, als voorbereiding van zijn nu verschenen boek, schreef hij reeds:

Herstory
De ongelijkheid was in sommige tijden minder dan andere, en in sommige samenlevingen groter dan elders. En, vooral, overal en in alle tijden zijn vrouwen er telkens weer in geslaagd om hun talenten en vaardigheden te gebruiken tegen de verdrukking in, om hun kansen te vergroten en hun positie te verbeteren. Ze deden dat op eigen kracht, maar nog vaker in samenwerking met lotgenoten en dus zijn er ook op allerlei plekken en op allerlei momenten vrouwen geweest die in het gezin of ook in de gemeenschap een veel belangrijker plaats innamen dan het algemeen patroon zou doen vermoeden. Daar resten weinig sporen van: er is in de geschiedenis tot de 19e eeuw maar heel weinig werk van schilderessen, componistes, uitvindsters, filosofes of dichteressen, kroniekschrijfsters, vertelsters, theologes, alchemistes, legerleidsters, wiskundigen, geschied- of natuurvorseressen bewaard gebleven. Al dat talent, als het al eens tot bloei kon komen, is voor het nageslacht weggevaagd.

Historie, het patriarchaat
Over dat systematisch geweld waarmee vrouwen door de eeuwen en van land tot land op haar plaats gehouden werden gaat het eerste hoofdstuk van ‘Tegen de Vrouwen’. Het antwoord op de vraag waarom dat zo lang duurde is interessant. Die bevrijding van de vrouw is nog maar een gedeeltelijke bevrijding: nog steeds niet in alle opzichten en al helemaal niet overal op aarde. Maar nu we gewend geraakt zijn aan vrouwen in allerlei functies die anderhalve eeuw geleden nog volslagen ondenkbaar waren, rijst de vraag: hoe is het mogelijk dat vrouwen gedurende al die eeuwen daarvan uitgesloten waren, hoe was het mogelijk ze in hun ondergeschikte positie te houden? Daar is een simpel antwoord op: dat kon door een patriarchaal systeem, een systeem van mannelijke overheersing, gesteund door het gezag van de kerken, door de druk van de cultuur en traditie, doordat elke tegenstem onmiddellijk gesmoord werd en tenslotte, in laatste instantie, door keihard geweld, geweld dat onbestraft bleef maar wel alom bekend werd, zodat het werkte als een waarschuwing aan iedere vrouw die zich iets in haar hoofd zou halen.

Educatie, educatie, educatie
De 20ste eeuw is het tijdperk waarin dat patriarchaal systeem geleidelijk doorbroken werd en het staat nu vrijwel overal ter wereld op instorten. In de afgelopen eeuw in het Westen, in de afgelopen halve eeuw in de rest van de wereld, zijn vrouwen begonnen aan een opmars die nog lang niet voltooid is, maar die toch al iets heeft van een triomftocht uit de onderdrukking naar gelijkheid tussen de geslachten. Daarover gaat het 2e hoofdstuk van dit boek. Abram de Swaan denkt dat het onderwijs aan meisjes daarbij doorslaggevend is geweest. Die mening deel ik met hem. Al was dat meestal helemaal niet de bedoeling, die scholing verruimde de blik van jonge vrouwen, stelde ze in staat een betaalde baan te vinden, hielp ze om hun kindertal drastisch te beperken (met behulp van nieuwe middelen voor geboortebeperking), en maakte ze daardoor minder afhankelijk van een man en van mannen in het algemeen.

Angst voor vrouwen
Vrouwen zijn in opkomst in alle sectoren van de samenleving en dat is niet te stuiten, zelfs niet door de meest reactionaire regimes en sektes. Maar De Swaan ziet de opkomst van het nieuwe extreem rechts, het christelijk fundamentalisme en het hardnekkige jihadisme als een reactie op de mondiale vrouwenemancipatie die voor zoveel mannen blijkbaar bedreigend is. Groepen die de vrouw graag terug meppen achter het aanrecht en met als belangrijkste levensmissie: kinderen baren.

Oud Gereformeerden
Ik woonde tijdens mijn jeugd op de Veluwe en kwam dus alle smaken en variëteiten tegen van de Hollandse Biblebelt, ook wel Bijbelgordel genoemd tegenwoordig. Ik, als kind uit een liberaal gezin, was er zeker van dat al die stromingen van ‘bevindelijk gereformeerden’ (gereverkeerden zeiden wij dan maar ook niet zo aardig) binnen een paar generaties wel uitgestorven zouden zijn. Niet is minder waar. Nergens blijven zoveel mensen bij de kerk van hun opvoeding als in die kringen.

Bepaald geen ongevaarlijke gekkies
Iets soortgelijks zie je binnen de islam. Daar zijn het vooral de ‘outcast jongens’ die zich tot verwondering van hun (meestal gematigd gelovende) ouders tot het jihadisme of daar tegenaan schurkende ideëen richten. En dan heb ik het nog niet eens over ontspoorde gekken als Anders Breivik en de Christchurch-killer. Geen enkele revolutie zonder verzet en ook geen enkele revolutie zonder bloed, helaas. Wij feministische vrouwen van het westen hebben nog een belangrijke taak voor onze gendergenotes uit boven beschreven groepen en in landen waar vrouwen slechts schijnvrijheid hebben of zelfs ‘geen poot om op te staan’. Ik ga het boek van Abram de Staan zeker lezen en kom terug met een uitgebreider verslag.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here