#MeToo in de Gouden Eeuw: Rembrandt van Rijn & Geertje Dircx

0
470

Kun je nog onbekommerd naar de muziek van R. Kelly luisteren? Of naar die van Michael Jackson? Dat was een discussie waar ik afgelopen jaar, in het kader van #MeToo, in belandde. Waarop ik zei: “Misschien sloeg Bach zijn vrouw en kinderen wel of was Rembrandt een man die zijn handen niet van de vrouwen afhield tijdens het schilderen. Dus niet meer naar het Rijksmuseum en naar de Matthäus Passion?” Frappant genoeg stuitte ik deze week op het laatste boek van Simone van der Vlugt. ‘Schilderslief’ gaat over de schandalige behandeling die de buitenechtelijke vriendin van de beroemdste schilder van Nederland ten deel viel en is exemplarisch voor #MeToo in de Gouden Eeuw.

Hoe groter de geest, hoe groter het beest
Geertje Dircx was een tijdje de vriendin van Rembrandt, maar werd, toen hij een relatie begon met Hendrickje Stoffels, gedumpt en in het tuchthuis van Gouda gestopt, waar ze door toedoen van haar inmiddels ex 5 jaar onschuldig vastzat. Raar vond Simone der Vlugt het, dat je er niets over hoort in dit Rembrandtjaar; de Nachtwacht-schilder overleed 350 jaar geleden. Alsof men het daar liever niet over heeft, omdat het een heel ander licht op Rembrandt werpt. Maar met haar ‘Schilderslief’ komt daar misschien wel verandering in.

Monddood
Op een julidag in 1650 wordt Geertje Dircx door het vroedschap van Amsterdam aangehouden, vervolgens in een koets gesleurd en voor 12 jaar opgesloten in het spinhuis (lees: vrouwengevangenis) van Gouda. Van een proces is geen sprake: ze wordt monddood gemaakt. Haar geliefde Rembrandt van Rijn heeft daartoe opdracht gegeven.

Huishoudster, kindermeisje, maîtresse
De auteur laat Geertje Dircx vanuit dit tuchthuis voor vrouwen terugblikken op haar leven en haar zogenaamde ‘zonden’. Ze is van eenvoudige komaf, wordt jong weduwe, maar weet zich te redden door als kindermeisje voor een welgestelde familie in Hoorn te gaan werken. Als die betrekking eindigt, gaat ze naar Amsterdam en treedt ze in dienst bij Rembrandt van Rijn. Hij zoekt een kindermeisje voor zijn zoon Titus, omdat zijn echtgenote Saskia van Uylenburgh ernstig ziek is. Na haar dood bestiert Geertje het huishouden, zorgt zij voor zoon Titus en ook voor de ‘eenzame’ Rembrandt van Rijn.

Valse beloftes
Jarenlang leven ze als een getrouwd paar. Rembrandt geeft haar de sieraden uit Saskia’s erfenis en belooft Geertje dat hij met haar officieel in het huwelijk zal treden. Maar op een gegeven moment wordt de schilder verliefd op Hendrikje Stoffels en wordt Geertje ordinair gedumpt. Ze heeft geen status, geen huis, geen baan, geen geld. Ze laat het er niet bij zitten en klaagt de beroemde schilder aan bij de huwelijkskrakeelkamer van Amsterdam.

Team Geertje
Ze komen in een een slepende zaak terecht, die we vandaag de dag een ‘vechtscheiding’ zouden noemen. Rembrandt wordt in 1649 verplicht alimentatie te betalen, van ten minste 200 gulden per jaar. Jonathan Bikker, conservator van het Rijksmuseum, heeft recent een nieuwe biografie van de kunstenaar uitgegeven. Daarin schrijft hij dat Geertje een manipulatieve vrouw was, die het slechtste in Rembrandt naar boven haalde. “Dat vind ik niet fair”, zegt Simone van der Vlugt in het Leidsch Dagblad. “Ik zit echt in Team Geertje.”

Rehabilitatie
In 1650 werd Geertje op aandringen van Rembrandt, opgesloten, omdat ze de sieraden die ze had gekregen had beleend bij een lommerd. “Rembrandt heeft er alles aan gedaan om haar zo lang mogelijk in detentie te houden. Veel feiten zijn jarenlang bewust niet in de openbaarheid gebracht. Het beeld van onze nationale held mocht niet worden verstoord.” Eerherstel voor Geertje Dircx, dat is dan ook wat Simone van der Vlugt graag wil bewerkstelligen met haar historische roman ‘Schilderslief’.

‘Schilderslief’, Simone van der Vlugt, Ambo/Anthos uitgevers, €21,00

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here