Voor iedereen die het begrip (onbewuste) bias nog niet snapt

0
110

Zeg niet dat je ze niet hebt, want we hebben ze allemaal: vooroordelen. Overtuigd van ons eigen gelijk, vellen we regelmatig snel een oordeel, terwijl we ons niet bewust zijn van het effect van onze aannames op de mensen om ons heen. Terwijl we toch ook dagelijks vernemen over seksuele intimidatie, raciale profilering, verschillende beloningen voor man en vrouw. Al in het beroemde boek ‘De Tweede Sekse‘ van Simone de Beauvoir werd duidelijk dat de man de Standaard is en de vrouw de Ander. Nu, 70 jaar jaar verder, is dit nog niet veel anders.

Eerste indruk
Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat mensen binnen 3 seconden een oordeel vormen over een ander. 1, 2, 3 en hup eerste indruk. Het is een evolutionair overblijfsel in ons limbische systeem. In de oertijd moest er namelijk snel een inschatting gemaakt worden over de persoonlijkheid en betrouwbaarheid van onbekenden om eventueel het vege lijf te kunnen redden. Deze reflex wordt versterkt door alles wat we van kinds af aan meemaken, horen, zien en leren. Zelfs iemand voornaam kan al een reactie in je brein oproepen. Zo vind ik mannen die Wouter heten bij voorbaat onbetrouwbaarder dan de Vincents van deze wereld. Slaat nergens op, nou ja: alleen dan op mijn ervaringen van vroeger. Maar onpartijdig iemand langs ‘de meetlat’ leggen is een kunst op zich.

Wat doen onze zintuigen namelijk?
ZIEN de eerste blik: gender, etniciteit, kleding, lichaamsbouw, houding, manieren, kortom: alle uiterlijkheden. De meest (voor)oordeelvormende van allemaal. Voorbeeld: ‘dikke mensen zijn lui’.
HOREN naam, taal, accent, vocabulaire, annotatie/connotatie, stemgeluid. Voorbeeld: tot aan de 60′ er jaren werd het nieuws op radio en TV niet door vrouwen gebracht, omdat ‘men’ dacht dat dit niet serieus genoeg over zou komen.
RUIKEN ook wel ons oudste zintuig genoemd. Geur brengt mensen vaak terug naar hun vroegste herinneringen, waar altijd een element in zit van fijn/naar, mooi/lelijk, koud/warm. De geur die je bewust/onbewust uitzendt is bepaald door je stemming, voedsel, leefgewoontes enz. Speelt doorslaggevende rol in de liefde.
PROEVEN: smaakvermogen. Samen eten verbindt als geen enkele andere gebeurtenis. Belangrijk dus voor het groepsgebeuren.
VOELEN behelst onze complete huid. Denk aan handdruk bij kennismaking. Slap of stevig, klef of droog, zachte of harde huid? Voorbeeld: mannen ‘moeten’ steviger hand geven dan vrouwen.
6E ZINTUIG heeft iedereen, maar werkt pas juist als je los komt van snelle vooroordelen of in elk geval weet waar die vandaan komen. Wordt ook wel 3e oog, onderbuikgevoel, ‘gut feeling’ genoemd.

Bi-watte?
Bias is een term die stamt uit de radiowereld: er wordt een signaal uitgezonden dat door de ontvanger moet worden verwerkt. Bias is ‘de mate waarin het ontvangen signaal verstoord is’. Is er veel bias, dan komt het signaal onzuiver over en hoort men veel ruis; is er weinig bias dan heeft men een goede ontvangst. Er zijn diverse oorzaken voor. Er kunnen andere zenders zijn die het signaal storen, hoge gebouwen, bomen, en zelfs de atmosfeer kan het uitgezonden signaal verstoren waardoor het misvormd aankomt bij de ontvanger. In de wetenschap en statistieken is dit begrip overgenomen als in ‘afwijking’ ‘onzuiverheid’. Zo ook in de methodologie. Het heeft betrekking op de mate waarin het feitelijke empirische gegeven zonder ruis wordt gemeten. Met andere woorden: hoe zuiver/onzuiver de zintuigelijke waarnemingen zijn.

Mannelijk/Vrouwelijk
Genderbias komt erop neer dat we de competenties van mannen automatisch hoger inschatten dat die van vrouwen. Dit heeft verregaande gevolgen. Zo blijkt in de praktijk dat vrouwelijke ondernemers structureel minder financiering ontvangen dan mannelijke. Ook in functioneringsgesprekken speelt gender bias mee: vrouwen krijgen vagere feedback dan mannen en worden dubbel zo vaak aangesproken op hun ‘agressieve’ manier van communiceren. Van vrouwen worden zogenaamde ‘zachte’ competenties eerder verwacht dan van mannen. Het begrip ‘manwijf’ zegt genoeg. Mannen die oprechte boosheid tonen, worden ook daadwerkelijk als oprecht en sterk gezien. Met boze vrouwen weet de westerse wereld nog niet goed raad.

‘As a man gets more successful, he is better liked by men and women, as a woman gets more successful, she is less liked by men and women’
Sheryl Sandberg

Carrierepad
Volgens trainer Sandra Doelman van Talent naar de Top zijn de momenten van beoordeling en selectie in loopbanen cruciaal als het gaat om diversiteit en inclusie. Hier worden immers de besluiten genomen over wie er doorstroomt of wie wordt aangesteld. Voor leden van selectiepanels is het bijvoorbeeld belangrijk om te weten hoe onze onbewuste bias de besluiten over kandidaten beïnvloeden en wat de consequenties zijn als we hier niets aan doen.

Omgekeerde bewijslast
Zo is het is handig om te weten dat we denken dat we niet bevooroordeeld zijn, maar dit wel zo is. Of dat de benoeming van een vrouw op een toonaangevende positie vaak onbewust als risico wordt ervaren. Dit leidt tot het fenomeen van de omgekeerde bewijslijst. Zij moet ‘bewijzen’ dat ze de functie aan kan voordat ze het vertrouwen krijgt, een man krijgt onbewust eerder het voordeel van de twijfel.

Ontbiassen
Hoewel het compleet ‘ontbiassen’ van mensen niet geheel mogelijk is kunnen we hier wel maatregelen tegen nemen. Allereerst door vooroordelen te erkennen en te herkennen. Gevolgd door trainingen en duidelijke protocollen. Cineaste Robin Hauser belicht de aard van onze impliciete vooringenomenheid door haar eigen vooroordelen te tonen in de documentaire ‘BIAS’. Welke wurggreep dit heeft op onze sociale en professionele levens, en wat er nodig is om verandering teweeg te brengen? De centrale vraag: kunnen we ons brein zuiveren van vooroordelen?

bias Documentary Trailer from Finish Line Features, LLC on Vimeo.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here